سەلمان روشدی، نووسەری هیندی- بریتانیایی ڕۆمانی ئایاتی شەیتانی، ڕۆژی هەینی ٢٢ی گەلاوێژی ١٤٠١ بەرانبە بە ١٣ ی ئوتی ٢٠٢٢ لە موئەسسەیەکی شاری “شاتاکووا” لە ڕۆژاوای ئیالەتی نیویورک بەر لە دەست پێکردنی سوخەنڕانیەکەی لە کاتێکدا بەرەو تریبوونی سوخەنڕانیەکە دەچوو کەوتە بەر هێرشیکی ترۆریستی. بە پێی ڕاپۆرتی هەوڵنێریە جۆراوجۆرەکان وێڕای لێدان و وەشاندنی چەند چەقۆ بۆ سەر شان و ملی بریندار بوو، گوێزرایەوە بۆ خەستەخانە و لە ژێر دەزگای هەناسە کێشاندایە و توانای قسە کردنی نیە. ئەنجومەنی قەڵەمی ئامریکا بە دەرکردنی بەیانییەیەک هیرش بۆ سەر سەلمان ڕوشدی بە کردەوەیەکی “دڕندانە و بەرنامە بۆ داڕێژراو” لە قەڵەم دا. لەو بەیانیەدا هاتووە کە” ئەوەی کە سەبارەت بە سەلمان ڕوشدی ڕووی داوە ناتوانین لە گەڵ هێج توند و تیژیەکی دیکە کە لەئامریکا دەرحەق بە نووسەران ڕووی داوە پێک هەڵسەنگێنین”. سەلمان ڕوشدی یەکێک لە سەرانی نووسەرانی ئەنجومەنی قەڵەمی ئامریکا بوو. رەئیسی ئێستای ئەنجومەنی قەڵەمی ئامریکاش ڕایگەیاند کە سەلمان ڕوشدی یارمەتیدەری هەموو ئەو نووسەرانەی دیکە بوو کە هەر کام بە جۆرێک دەکەوتنە بەر توند و تیژی.
سەلمان روشدی نووسەری هیندی- بریتانیایی ساڵی ١٩٨٨ بە خاتری نووسینی کتێبی ئایەکانی شەیتانی جایزەی ئەدەبی “ویتبرد” ێ پێ بڕا. لەم ڕۆمانەدا ئایەکانی ١٩ تا ٢٢ لە سووڕەی پەنجا و سێی قوڕئانی وەک ئایە گەلێک ، کە شەیتان بە گویی پێغەمبەری ئیسلامیدا چرپاندوە ناو لێ برد. لە ٢٥ی ڕێبەندانی ساڵی ١٣٦٧بەرانبە بە ١٤ ڕەشەمەی ساڵی ١٩٨٩ خومەینی فەتوای قەتڵی سەلمان ڕوشدی بە هۆی نووسینی ئایەکانی شەیتانیەوە دەرکرد. بە دوای ئەو فەتوایەدا سەلمان ڕوشدی بۆ پاراستنی گیانی خۆی ناچار بە خۆ شاردنەوە بوو، بۆدەورەیەکی دوور و درێژ لە تەنیایدا دەژیا. لە چەند ساڵ لەمەو بەرەوە لە نیویورک دژیا. خامەنەیش بە پەیڕەوی لە خومەینی ڕایگەیاند کە ئەم فەتوایە قابیلی گۆڕان نیە و بەو پێیە ساڵی ٢٠١٢ جمهوری ئیسلامی جایزەکەی پێشووی کە٢میلیون و هەشت سەد هەزار دۆلاربوو زیادی کرد بە سێ میلیون سێ سەد هەزار دۆلار. بە دوای بڵاو بووونەوەی کتێبی ئایاتی شەیتانی لە بەشێک لە وڵاتانی موسوڵمان نشین شەپۆلێک لە ئیعتراز دەستی پێکرد و لە چەند وڵاتیش ئەو کەسانەی ئەم کتێبەیان وەرگێڕابو یان بڵاویان کردبوەوە هێرشیان کرایە سەر یان تەنانەت کوژران.
بۆچوونی موتەحەجرانە و موتەعسیبانەی ئەو کات کە سەبارەت بە کتێبی ئایاتی شەیتانی ڕویدا و ئاکامەکانی ئەو بۆچوونە کە وەبیر هێنەورەوەی دەورانی تاریکی تەفتیشی بیروباوەڕ لە سەدەکانی ناوەڕاست دا بوو لە لایەک و دیفاع لە ئەسڵی ئازادی دەربڕینی بیر و باوەڕ، بوو بە مەسەلەیەکی گرینگ لە سەتحی دونیادا. ئەمە شتێکی شاردراوە نیە کە ڕژیمی جمهوری ئیسلامی کردەوەیەکی سەرتا پا خوێناوی و سەرکوت و قەتڵ و عامی نووسەران و باوەڕمەندانی لە کارنامەی خۆیدا تۆمار کردوە. ئەم وەحشی گەری ئیسلامی سیاسیبە ئەمجارەش بە هێرش کردنە سەر سەلمان ڕوشدی هاتەوە سەر شانۆ. ژومارەیەک لە رۆژنامەکانی نزیک یان سەر بە خامەنەیی دەستی تروریستی هیرش بۆ سەر سەلمان ڕوشدی “هادی مەتەڕ”ماچ دەکەن. ڕۆژنامەی کەیهانی چاپی تاران نووسیویەتی” دەستانی ئەوپیاوە ئازا وئەرک ناسە کە لە نیویورک هێرشی کردە سەر سەلمان ڕوشدی ماچ دەکەین و هەروەها باس لەوە دەکات کە ئەم پیاوە بە دەستی خۆی چەقۆی نایە ملی دوژمنی خوا و هەڵی دڕێ”. مودیر مەسئولی ڕۆژنامەی هاوشاریش لە تویتردا نووسیویەتی، وەبیر هێنانەوەی فەتوای خومەینی بۆ قەتڵی سەلمان ڕوشدی لە لایەن جیلێکەوە کە “ئیمام و ئینقلاب”یان نەدیوە زۆر خۆشحاڵم. رۆژنامەی هاوشاری جارێکیتر ڕایگەیاندوە کە فەتوای خومەینی بۆ هەمووموسوڵمانێکە و ئەگەر لە هەر کات و ساتێکدا هەل و مەرجەکەیان لە بار بینی پێویست بە ئیجازە گرتن ناکات.
سەلمان ڕوشدی لە کاتێکدا کەوتە بەر هێرشی ترۆریستی کە دەوڵەتانی ئوروپایی بۆ ڕادەست کردنەوەی ترۆریستەکانی جمهوری ئیسلامی خەریکی سات و سەودان. جمهوری ئیسلامی کە یەکێک لە پایگاکانی ئەسڵی ترۆریزمی دەوڵەتی لە سەرتاسەر دونیایە ولەم بابەتەوە خاوەنی کارنامەیەکی پر لە جینایەتە. سەلمان ڕوشدی لە کاتێکدا هێرشی دەکرێتە سەری کە حکومەتەکانی عەرەبستانی سعودی، تورکیە و قەتەر لە ڕۆژهەلاتی ناوەڕاست لە هاوپەیمانانی ئامریکا، بریتانیا و فەڕانسە بەحیساب دێن و پشت و پەنای ترۆریستە ئیسلامیەکانن لە مەنتەقەدا. تاڵەبان کە جارێکیتر ئامریکا لە ئەفغانستان هێنایەوە سەر تەختی دەسەڵات پشت و پەنای گروپە ترۆریستیەکانە. ئەگەر سیاسەتە دەخاڵەتگەریەکانی دەسەڵاتە ئەمپریالیستەکانی دونیا لە ئەفغانستان، عێراق، لیبی و سوریە زەمینە عەینیەکانی گەشەی ترۆریستیە ئیسلامیەکانی لە مەنتەقەکە پێکهێناوە، پشتیوانی هەر ئەم قودرەتە سەرمایەداریانە لە حکومەتی پشتیوانی ترۆریزم لە مەنتەقە و چاو قونجاندیان لە حەنای ئەوانە وکردەوەی ڕیکارانەیان لە گەڵ ڕژیمی تروریستی جمهوری ئیسلامی، بۆتە هۆی تەزمین ومانەوە و پەرە ئەستاندنی هەڵسووڕانی ئەم گروپانە لە مەنتەقە و سەرتاسەری دونیادا. کەواتە موبارزە لە گەڵ تروریزمی گروپە ئیسلامیەکان لە موبارزە لە گەڵ دەست تێوەردانی ئەمپریالیستی و موبارزە لە گەل دیپلۆماسی ڕیاکارانە و خوێناوی ئامریکا و باقی دەوڵەتە سەرمایە داریەکان هیچ جیاوازیەکی نیە. هەر وەکو جینایاتی گروپە ئیسلامیەکان هیچ سنوورێک ناناسێ، موبارزە لە دژی ئەو هێزانە و پشیوانەکانیشیان سنوورێک ناناسێ. موبارزە لە دژی ئەم هێزانە و حکومەتە پشتیوانەکانیان وسیاسەتی دەخاڵەتگەرانەی ئەمپریالیستیی ئامریکا و باقی قودرەتەکانی ڕۆژاوایەکان ئەمری چینی کرێکار و هەموو ئینسانە ئازادیخوازەکانە لە سەرتاسەری دونیا.
ئێستا لە هەل و مەرجێکدا کە ترۆری سەلمان ڕوشدی تووڕەیی خەڵکی هەڵخڕاندوە، پاسداری لە ئەرزشە پێشڕەوەکان و ڕۆحی هاو پشتی ئینسانی حوکم دەکات کە سازمانەکان، نیهادەکان و ئینسانە ئازادیخوازەکان نەهێڵن جەرەیاناتی ڕاسیستی و حیزبە ڕاستەکان ئەم جینایەتە ترۆریستیە بکەنە بیانوویەک بۆ توند کردنەوەی سیاسەتی ڕەگەزپەرستانەی دژ بە پەنا بەران. خەڵکی ئاسایی لە ولاتانی موسوڵمان نشین کە هەموو ڕۆژێک دەبنە قوربانی جەرەیانە ترۆریستیە ئیسلامیەکان، نابێ بهێڵین شارۆمەندانی موسوڵمان لە ئامرێکا یان لە وڵاتانی ئورپایش ببنە قوربانی توند و تیژی جەرەیاناتی ئیفراتی ڕاستگرا.خەڵکی ئامرێکا بە لەبەر چاو گرتنی ئەم واقعیەتە سادەیە کە لە نێوان جەرەیاناتی ئیسلامی سیاسی و شارۆمەندانی موسوڵمانی ئەم وڵاتاە جێاوازیان هەیە، نابێ بهێڵن کە هێرشی ترۆریستی بۆ سەر سەلمان ڕوشدی ببێتە بیانوویەک بۆ پێک هێنانی نائەمنی و کردەوەی توند و تیژی لە دژی شارۆمەندانی دانیشتووی ئەم وڵاتە لە لایەن جەرەیاناتی ڕەگەز پەرستەوە.
پێویستە جارێکیتر ڕایگەیەنین کە ئیسلامی سیاسی ئەم سەرچاوەی بەربەریەتە و ئەونیزامە چینایەتییەی کە ئەوانی لە داوێنی خۆیدا پەروەردە کردوە تەنیا دەتوانێ لە ڕێگای هاتنە مەیدانی چینی کرێکار و بەشەریەتی ئازادیخوازەوە و دامەزراندنی بەدیلی سوسیالیستی، بۆ هەمیشە بە زبڵدانی مێژوو بسپێردرێن.
