پرسی نەتەوەیی کورد بوونێکی عەینی و بابەتی
ئەمڕۆ پرسی نەتەوەیی کورد، وەک قەوارەیەکی بابەتیی و واقعی لەو وڵاتانەی کە ڕووبەڕووی ئەم پرسە بوونەوە، پێکهاتەیەکی گرنگ لە ڕوونکردنەوەی پێشهاتەکانی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و زیاتر لە جاران دەنگدانەوەی جیهانی بەدەستهێناوە. ئەم دۆخە بابەتییە تەنیا لەبەر ئەوە نییە کە زوڵم و ستەم دژی خەڵکی کوردستان لە مێژە بوونی هەبووە و لە خاڵە مێژووییە جیاوازەکاندا بزووتنەوەی جەماوەری لە دژی ئەم ستەمکارییە دەستیپێکردووە، بەڵکو بەهۆی گۆڕانکاری و پێشهاتەکانی چەند دەیەی ڕابردوو و ڕەوتەکانی ئێستاشەوەیە.
زیاتر لە چوار دەیەیە کوردستانی ئێران هەمیشە یەکێک لە ناوەندەکانی ناڕەزایەتی و خەبات دژ بە هەڵاواردن، نادادپەروەری و چەوساندنەوە وسەرکوتی ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی بووە. یەکێک لە داخوازییە گرنگەکانی خەڵکی کوردستان، نەهێشتنی ستەم و چەوسانەوەی نەتەوەیی بووە، کە هەندێک جار بووەتە داخوازی سەرەکی خەباتی خەڵکی کوردستان. هەرچەندە، لە چوارچێوەی بزووتنەوەی ناسیۆنالیستی لە کوردستاندا، حیزبە ناسیونالیستەکان، لە ڕوانگەی بەرژەوەندییەکانی بۆرژوازی کوردەوە، هەوڵیان داوە داواکاری دیموکراسی و ئازادیخوازانە و یەکسانیخوازانەی خەڵکی کوردستان پەراوێز بخەن و بەم شێوەیە ئاسۆی ئەم بزووتنەوەیە بە هاوبەشبوونی خویان لە دەسەڵاتی سیاسی سنووردار بکەن، بەلام بزووتنەوەی ڕادیکاڵ و سۆسیالیستی، بەهۆی دەوری سەرەکی کۆمەڵە، بەلێکگرێدانی خەبات بۆ نەهێشتنی چەوسانەوەی نەتەوەیی و داخوازییە دیموکراتیک ویەکسانیخوازەکانی دیکە لەگەڵ خەباتی چینایەتی، توانیویەتی بزووتنەوەی شۆڕشگێڕانەی کوردستان بگۆڕێت بۆ یەکێک لە پایەکانی بزووتنەوەی شۆڕشگێڕانە و ئازادیخوازانە لە سەرتاسەری ئێران و ناوچەکەدا. ئاخێزی جەماوەری ژن، ژیان، ئازادی، وەک دوایین ئاڵوگۆری سیاسی و شۆڕشگێڕانەی ئێران و دەوری سەرەکی وپێشرەوی خەڵکی کوردستان لەم پێشهاتەدا، ڕەنگدانەوەی ئەم واقیعەیەتن
لە کوردستانی عێراقدا، دوای ڕووخانی سەدام و دامەزراندنی سیستەمی فیدراڵی بە ڕێککەوتن و هاوکاریی ئەمریکا لەسەر بنەمای ناسنامەی نەتەوەیی و ئایینی، لایەنە ناسیۆنالیست و ئیسلامییەکان لە ڕێگەی سیستمی پەرلەمانییەوە دەسەڵاتی سیاسییان لە نێوان خۆیاندا دابەش کردووە و بە کردەوە جەماوەری کرێکارو زەحمەتکێش و خەڵکی چەوساوەی کوردستانیان لە ئیدارە و بەڕێوەبردن و چارەنووسی سیاسی کۆمەڵگا بەدەرکردووە، وداواکارییە دیموکراتیک و ئازادیخوازانە و یەکسانیخوازەکانیان سەرکوت وپەراوێز خستووە. ئەم حیزبانە خەباتی مێژوویی گەلی ستەملێکراوی کوردستانیان کردۆتە پاڵپشتێک بۆ دەسەڵاتی سیاسی وقازانج و بەرژەوەندی چینایەتی خۆیان، هەرچەند لە کەلتوور و ئەدەب و هونەر و ئاڵا و سروود و هێمای نەتەوەیی وناسیونالیستی بۆ کۆکردنەوەی خەڵک لە سندووقەکانی دەنگدان کەڵک وەردەگرن، بەڵام دوای سێ دەیە لە حوکمڕانی هێشتا نەیانتوانیوە ستەمی نەتەوەیی بنبڕ بکەن. بۆیە بەدرێژایی چەندین ساڵ گۆڕەپانی سیاسی عێراق جێگای ململانێ و مشتومڕ لە نێوان حکومەتی هەرێم و حکومەتی ناوەند لەسەر ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی خۆی بووە، چارەنووسی دەرهێنان و هەناردەکردنی نەوت، تەرخانکردنی بودجەی حکومەت، کۆنترۆڵکردنی سنوورەکان، پێدانی مووچەی مانگانە بە فەرمانبەرانی حکومەت و هتد، و پرسی کورد بە چارەسەرنەکراوی ، وەک ئێسکێک لە برینێکدا ماوەتەوە وچارەسەر نەکراوە.
لە کوردستانی تورکیا، لە چل ساڵی ڕابردوودا بزووتنەوەیەکی جەماوەری لە دژی سیاسەتی شۆڤێنیستی و میلیتاریستی حکومەتی ناوەندی بۆ نەهێشتنی ستەمی نەتەوەیی بەردەوامە. پارتە ناسیۆنالیستەکانی وەک پەکەکە، پارتی دیموکراتی گەلان (هەدەپە) و دواتر پارتی دیموکراسی و یەکسانی گەلان (دەم پارتی) رێبەری ئەوبزووتنەوەیە بوون. رەوتێک کە بەناوی پارتی کرێکارانی کوردستان تێکۆشانی دەکرد، سەرەڕای ئەو ئاڵۆگۆرە بنەرەتیە فیکریانەی بەسەریدا هاتووە و ئەو گۆڕانکارییە بنچینەییانەی کە لە ستراتیژیە سیاسییەکەیدا ڕوویانداوە، هەڵوێست و ڕێبازی کردەیی هیچ کاتێک پەیوەندییان بە بەرژەوەندیی کرێکاران و زەحمەتکێشانی کوردستانەوە نەبووە. سەرەڕای ئەمەش، خەباتی چەکداری پەکەکە، وەک یەکێک لە گرنگترین بوارەکانی دەربڕینی ئەم بزووتنەوەیە، لەدژی حکومەتی تورکیا وەک ئەندامێکی ناتۆ و کاندیدی چوونە ناو یەکێتیی ئەورووپا و بە پێگەی جیۆپۆلەتیکی تورکیە و ڕەنگدانەوەی ڕێژەیی لە میدیا نێودەوڵەتییەکاندا، هەڵوێستێکی بابەتییتری بە پرسی نەتەوەیی کورد بەخشیوە لە چاو پێشووتر، وەک پرسێکی چارەسەرنەکراو لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی پڕ لە گێژاودا پێگەیەکی عەینی پێبەخشیوە.
سەرەرای ئامادەیی وڕاگەیاندنی چەند جارەی ئەم رەوتە بۆ دانوستان و دیالۆگ و ئاشتی و ئاشتەوایی لەگەڵ حکومەتی تورکیا و لەم دواییانەشدا پڕۆسەی چەکداماڵین و هەڵوەشاندنەوە پ کا کا، بەبێ ئەوەی ڕژێمی دەسەڵاتدار لە تورکیا بچوکترین نیازپاکی بەرامبەر بە خەڵکی کوردستانی تورکیا نیشان دابێت، بە پلەی یەکەم ئامانجی بەدەستهێنانی دەسەڵاتی سیاسی بووە نەک بیرکردنەوە لە چارەسەرکردنی کێشەکە و کۆتاییهێنان بە ستەمی نەتەوەیی. ستراتیژی سیاسی هەدەپە و پاشان پارتی دیموکرات گەلان کە لەلای رای گشتی بە لقی ئاشکرا و یاسایی پەکەکە دەناسرین، بەدەستهێنانی دەسەڵاتی سیاسی و ئیداری بووە لە ڕێگەی خەباتی پەرلەمانی و بەشداریکردن لە هەڵبژاردنی شارەوانییەکان و کۆنترۆڵکردنی خەباتی جەماوەری لە چوارچێوەی تەسکی یاساکانی حوکمڕانانی تورکیا دا.
کوردستانی سوریا یەکێک بووە لە ناوەندەکانی خەبات لە دژی چەوساندنەوە و جیاکاری و نایەکسانی نەتەوەیی کە لەلایەن حکوومەتە ناوەندییەکانەوە بەسەر گەلی کورددا سەپێنراوە، گەلی کورد لە سوریا بە باکگراوندێکی مێژوویی خۆیەوە 14 ساڵ لەمەوبەر چالاکانە بەشدارییان لە ڕاپەڕینی جەماوەری گەلی سوریا دژ بە دیکتاتۆریی ڕژێمی بەشار ئەسەد و کۆتاییهێنان بە جیاکاری و نادادپەروەری کرد ئەم ڕاپەڕینە جەماوەریە لە ئەنجامی سەرکوتکردنی خوێناوی و دەستێوەردانی حکوومەتە کۆنەپەرستەکانی ناوچەکە پەراوێز خرا و سوریا بوو بە گۆڕەپانی شەڕی ناوخۆیی و هێرشی گروپە تیرۆریستییە ئیسلامییەکان لەجیاتی حکوومەتە کۆنەپەرستەکانی ناوچەکە. لە کوردستانی سوریە، لە ژێر سەرکردایەتی پارتی یەکێتی دێموکراتی (پەیەدە) و لە چوارچێوەی بزووتنەوەیەکی جەماوەریدا و بە هۆی بۆشایی دەسەڵاتی سیاسی و کارگێڕی کە لە درێژەی شەڕی ناوخۆیی ناوچەکەدا هاتۆتە ئاراوە، هەلومەرج بۆ دامەزراندنی پێکهاتەی خۆبەڕێوەبەری بۆ خەڵکی ئەم هەرێمە ڕەخساند. ئەم دەزگا و ئەنجومەنانە خۆبەڕێوەبەرانە کە لە گوند و شارۆچکە و شارەکانی کوردستانی سوریا پێکهێنراون و لە غیابی دەسەڵاتی حکومەتی ناوەندیدا کۆنترۆڵی حوکمڕانی و ئیدارە و بەڕێوەبردنی ناوچەکانی ژێر کۆنتڕۆڵی خۆیان گرتە دەست، ئەم سیستەمە خۆبەڕێوەبردنە بە بەشداری کردنی خەڵک لە ئیدارە و بەڕێوەبردنی کۆمەڵگاکەیاندا دابینکراوە، مەرجەکانی پێکەوەژیانی کەمایەتییە نەتەوەیی و ئایینییەکان لەسەر بنەمای داننان بە مافەکانی مرۆڤ و داننان بە مافی یەکسانی ژنان و جیاکردنەوەی ئایین لە دامودەزگا و دامەزراوە حکومییەکان لە سەردەمی جەنگ و بەرخۆدان لە دژی بزووتنەوە کۆنەپەرستەکانی ئیسلام خرایە ژێر تاقیکردنەوەیەکی بایەخدارەوە ئەم ئەزموونە توانی بە پشت بەستن بە هێزێکی چەکداری جەماوەری بەرگری لە دەستکەوتەکانی بکات
.
ئەم بزووتنەوەیە بەو پێگەیەی بەدەستی هێناوە بۆتە هێزێکی گرنگ لە پەرەسەندنەکانی ئێستا و داهاتووی سوریا و لە حیساباتی ناوچەییدا بەڵام پەیەدە کە لەم چەند ساڵەی دواییدا ڕۆڵی ئەرێنی هەبوو لە ئاراستەکردنی بزووتنەوەی جەماوەری و بەرگریکردن لە دەستکەوتەکانی بە جەختکردنەوە لەسەر هاوپەیمانێتی لەگەڵ ئەمریکا و پێکهێنانی ناوەندێکی فەرماندەیی هاوبەش لەگەڵیدا یان بە دڵخۆشکردن بە لێدوانەکانی سەرکردەکانی حکومەتی فاشیستی ئیسرائیل کە دووڕوویانە بانگەشەی پشتیوانی لە خەڵکی کوردستانی سوریە دەکەن نەک هەر نیگەرانییەکانی سەبارەت بە چارەنووسی گەلی کوردی چەوساوەی سوریە دروستکردووە، بەڵكۆ زیانێکی گەورەی بە متمانە پێکردن وئیعتباری لە نێو ڕای گشتی پێشکەوتووخواز و کەسانی ئازادیخواز و یەکسانخواز لە ناوچەکە و جیهاندا گەیاندووە. هەموو ئەم پەرەسەندنانە کێشەی نەتەوەیی کوردیان کردۆتە فاکتەرێکی کۆنکرێتی و بابەتی و هێشتا چارەسەرنەکراوە، لەهەمان کاتدا بۆتە پێکهاتەیەکی حاشاهەڵنەگر لەڕوونکردنەوەی بارودۆخی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، لەم هەلومەرجەدا کۆمۆنیستەکان کە هەمیشە بەرنامە و ستراتیژێی سیاسی ڕوونیان هەبووە لە ڕوانگەی بەرژەوەندییەکانی کرێکاران وخەڵکی چەوساوەی کوردستان بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشە کۆمەلایەتییە و کۆتاییهێنان بە چەوساندنەوەی نەتەوەیی دەبێت لە ڕێگەی تێکۆشانی چالاکانەی خۆیانەوە ڕێگە لەوە بگرن کە مەسەلەی کورد ببێتە ئامرازی سەوداگەری نێوان حیزب و هێزە ناسیونالیستەکان بۆ بەدەستهێنانی پشکی دەسەڵات یان ئامرازێک لە دەستی هێزە ناوچەیی و جیهانییەکاندا بێت بۆ بەرەوپێشبردنی ئەجێندای ناوچەیی خۆیان.
گەشەی سەرمایەداری و پێگەی حیزبە ناسیونالیستەکان
پەرەسەندنی ئابووری و کۆمەلایەتی لەسەر ئاستی جیهان و وڵاتانی ناوچەکە بەتایبەتی لەو وڵاتانەی لە گەڵ کێشەی کورد رووبەروون، کاریگەری لەسەر پێگەی بزووتنەوەی ناسیۆنالیستی لەو وڵاتانە و لەئاکامدا پێگەی پارتە ناسیونالیستەکان کردووە کە لەسەربنەمای بوونی چەوساندنەوەی نەتەوەیی گەشە دەکەن لەم چوارچێوەیەدا، سیاسەتی کرێکاری و سۆسیالیستی بە ئامانجی کۆتاییهێنان بە چەوساندنەوەی نەتەوەیی و چارەسەرکردنی کێشەی کورد دەبێت ئەم پەرەسەندنانە زیاتر لەبەرچاو بگیرێت. یەکێک لەپەرەسەندنە گرنگەکانی دەیان ساڵەی رابردو، گەشەکردن و فراوانبوونی پەیوەندییەکانی سەرمایەداری بووە لەپارچە جیاجیاکانی کوردستان، لە کوردستانی ئێران سەرەڕای بەربەستە پێکهاتەییەکان لەوانە سیاسەتە شۆڤێنیستەکانی کۆماری ئیسلامی و جیاکاری نەتەوەیی و سنووردارکردنی چالاکی سیاسی و ئەمنی، سەرمایەداری گەشە و فراوانبوونێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە. دروستبوونی بازاڕی سنووری لە شارەکانی وەک بانە و سەردەشت و مەریوان و پشتبەستنیان بە بازرگانی نافەرمی و هاوردەکردنی کاڵای مەسرەفی بە شێوەیەکی سەرەکی لە ڕێگەی چەوساندنەوەی کاری کۆڵبەرەکانەوە بووەتە هۆی چڕبوونەوەی سەرمایە لە دەستی کۆمەڵێک بازرگان و زەمینە خۆشکەر بۆ بەهێزبوونی بۆرژوازی بازرگانی.
گەشەکردنی شارەکان و دامەزراندنی شارۆچکەی پیشەسازی بوونی یەکەی بەرهەمهێنانی جۆراوجۆر نیشانەیەکی دیکەن بۆ ڕەوتی گەشەی سەرمایەداری، لە ئێستادا چەندین کۆمپانیای پترۆشیمی لە کوردستانی ئێران کار دەکەن و سەدان ملیۆن دۆلار وەبەرهێنان کراوە وبوونە بەشێک لە هەناردەکردنی ئەو وڵاتە . بەرهەمهێنانی ڕۆژانەی 250 هەزار بەرمیل نەوت لەپارێزگای ئیلام و دەرهێنانی لەسەدا 50ی زێڕی ئێران لەکوردستان و کشتوکاڵی میکانیزەی پارێزگای کرماشان و ناوچەکانی تر کە بەشێک لەپێداویستییە کشتوکاڵییەکانی وڵات پڕدەکەنەوە ئاماژەکانی دیکەی گەشەسەندنی سەرمایەدارییە، جگە لەوەش فراوانبوونی کۆگای گەورە و کلینیک و چێشتخانە و سەنتەری ڕاهێنان و کۆمپانیا بەڵێندەرەکان و دابینکەرانی خزمەتگوزاری لە هەموو شارەکانی کوردستان بەدی دەکرێت لەکوردستانی عێراقدا بەتایبەتی لەدوای ڕووخانی ڕژێمی سەدام لەساڵی 2003 و بەڕێوەبردنی نیمچە ئۆتۆنۆمی هەرێم لەلایەن حکومەتی بۆرژوایی هەرێمی کوردستانەوە سەرمایەداری زیاتر گەشەی کردووە وەبەرهێنانی کۆمپانیا بیانییەکان لەبواری دەرهێنانی نەوت و دامەزراندنی بۆری نەوت بۆناردنی بۆ تورکیا، کوردستانی عێراقی کردۆتە یەکێک لەهەناردەکارە سەرەکییەکانی نەوتی هەرێم.
داهاتی نەوت ڕۆڵی سەرەکی هەبووە لە پێکهێنانی چینێک لە سەرمایەداران کە سوودمەند بوون لە ئیمتیازاتەکانی دەوڵەتی خۆجەیی. بەرهەمهێنانی فراوان لە شارەکانی وەک هەولێر و سلێمانی لەوانە دروستکردنی تاوەر و هۆتێل و ناوەندی بازرگانی و نیشتەجێبوون نموونەیەکی بەرچاوی ئەم ڕەوتەیە سەرەڕای ئەوەش، پەرەپێدانی خوێندنی باڵای ئەهلی و قوتابخانە و زانکۆ نێودەوڵەتییەکان و خزمەتگوزارییە تەندروستییەکان بەتایبەتی لە هەولێر یارمەتیدەر بووە بۆ بەهێزکردنی کەرتی خزمەتگوزاری سەرمایەداری. لەکوردستانی تورکیا لەماوەی سێ دەیەی ڕابردوودا لەگەڵ جێبەجێکردنی سیاسەتە ئابوورییەکانی حکومەت و گۆڕانکارییە پێکهاتەییەکانی ئابووری ناوچەکە سەرمایەداری لەبوارە جیاجیاکاندا گەشەی کردووە دامەزراندنی ناوچەی پیشەسازی ڕێکخراو لە شارەکانی وەک دیاربەکر و باتمان و ئەوانی تر و پەرەپێدانی پیشەسازی چنین و خۆراک و پترۆکیمیاوی و پلاستیک، لەڕێگەی ڕاکێشانی وەبەرهێنانی ناوخۆیی و بیانی و بەکارهێنانی هێزی کاری هەرزان، نیشاندەری ئەم پەرەسەندنەن، لە شارەکانیشدا فراوانبوونی بیناسازی لە شارەکانی وەک وان، ماردین و شرناخ و گەشەپێدانی ژێرخانی ئابووری، پڕۆژەکانی نیشتەجێبوونی بەکۆمەڵ و بازاڕی خانووبەرە بەرچاو بووە. وەبەرهێنان لە کشتوکاڵی میکانیزە ، دروستکردنی بەنداو ، وێستگەکانی کارەبای ئاو ، با و وزەی خۆر ، دەرهێنانی سەرچاوە سروشتییەکان و پیشەسازیش جێگەی سەرنجە، دەرهێنانی سەرچاوە سروشتییەکان، پیشەسازی هۆتێل و فراوانکردنی سەنتەرەکانی ڕابواردن هەموویان بە بوارە گرنگەکانی گەشەی سەرمایەداری دادەنرێن
بەپێچەوانەوە لەکوردستانی سوریا بەهۆی سیاسەتە سەرکوتکەرەکانی ڕژێمی بەشار ئەسەد و دواتریش بەردەوامبوونی شەڕ و ناسەقامگیری، هەلومەرجی دامەزراندنی سیستەمێکی پیشەسازی و دامەزراوەیی سەرمایەداری نەڕەخساوە هەرچەندە لە ژێر سێبەری ئابووری جەنگی و بازرگانی سنووردا، جۆرێک لە سەرمایەداری بازرگانی و چینی مامناوەندێ دەوڵەمەند سەریهەڵداوە. بەگشتی پرۆسەی گەشەکردن و پەرەسەندنی سەرمایەداری لەبەشە جیاجیاکانی کوردستان سەرەڕای بەربەستی پێکهاتەیی و سیاسی و ئەمنی بنکەیەکی کۆمەلایەتی باوەڕپێکراوی بۆ بۆرژوازی کوردی دابین کردووە و بۆتە هۆی سەرهەڵدانی چینێکی مامناوەند تا ڕادەیەک فراوان لەو ناوچانەدا. دیارە پرۆسەی گەشەسەندنی سەرمایەداری لە ناوچە جیاجیاکانی کوردستان لەگەڵ زۆربوونی ژمارەی دانیشتوانی شارەکان و زیادبوونێکی بەرچاوی ژمارەی کرێکاران بووە، لەماوەی چەند دەیەی ڕابردوودا ملیۆنەها کرێکار لەناوچە جیاجیاکانی کوردستان گوندەکانیان بەجێهیشتووە و ڕاکێشراون بۆ کارکردن لە کارگە و کارگەی پیشەسازی و کۆمپانیای بەڵێندەر و پڕۆژەی بیناسازی و ڕێگاوبان و دابەشکردنی گاز و کاری خزمەتگوزاری لە شارەکان. سەرمایەداری کوردستانیش بە قۆستنەوەی ئەم کرێکارە هەرزان و لە ئارەق و خوێنی کرێکاران و لەسەر حسابی هەژاری و نەهامەتی و بێبەشبوون بۆ خێزانەکانیان پێشکەوتووە، ئەم پرۆسەیە هەروەها بووەتە هۆی پەرتەوازەیی زیاتری چینایەتی لەم کۆمەڵگایانەدا، قووڵبوونەوەی بۆشایی نێوان دەوڵەمەندی و هەژاری، پتەوکردنی پێگەی چینی سەرەکی کرێکار و سەرمایەدار، هەروەها سەرهەڵدانی داخوازییەکانی کرێکاران و گەشەکردنی خەباتی ئابووری لەناو ئەم چینەدا
یەکێکی تر لەو پەرەسەندنانە گەشەکردنی سەرمایەداری جیهانییە. سەرمایەداری، کە لە سەرەتای گەشەکردنیەوە خۆی لە خۆیدا مەیلی فراوانبوونی لەسەر ئاستی جیهان هەبووە بۆ دۆزینەوەی بازاڕی نوێ بۆ بەرهەمەکانی، بڵاوبوونەوەی لە هەموو شوێنێک، گەیشتن بە هەموو کونجێکی جیهان و سەقامگیربوونی نەزم سەرمایەداری، لەم چەند دەیەی دواییدا ڕەهەندی بێ وێنە و ناوازەی بەم جیهانگیرییە بەخشیوە. لە ژێر کاریگەری جیهانگیریی سەرمایەداریدا ئاسۆیەکی نوێ بۆ چینی سەرمایەداری کورد کراوەتەوە، سەرمایەدارانی کوردیش بەدوای هیزی کاری هەرزان و بۆ زیادکردنی هێزی کێبڕکێی خۆیان لە بازاڕی کاڵا و بەرزکردنەوەی قازانجدا سنوورەکان دەبەزێنن. لە ژێر کاریگەری ئەم پەرەسەندنانەدا بۆرژوازی کورد پاڵنەری چینایەتی خۆی بۆ دروستکردنی بازاڕێکی ناوخۆیی سەربەخۆ لە چوارچێوەی سنوورە جیۆپۆلەتیکییە دیاریکراوەکان و پێویستی پاراستنی ئەو سنوورانەدا لە دەست داوە و سەرەنجام هێزێک بۆ بەشداریکردن لە خەباتی کۆتاییهێنان بە چەوساندنەوەی نەتەوەیی پاڵنەری نییە. سەرمایەداری کورد کە لە چوارچێوەی ئابووری وژیۆپۆلەتیکی ئێران و عێراق و تورکیا و سوریا کار دەکات سوود لەو دۆخەی ئێستا وەردەگرێت و بە پاراستنی پەیوەندییە بازرگانی و گومرگی و بانکی لەگەڵ ناوەندەکانی دەسەڵات بەدوای بەرژەوەندییە دیاریکراو و جێگیرەکانی خۆیدا دەکەوێت.
لە ڕوانگەی چینی سەرمایەداری کوردەوە سەربەخۆیی خوازی بە واتای دابڕان لە بازاڕەکانی ئێستا و گەمارۆکانی شاراوە و ناسەقامگیری و خستنە مەترسی سەرمایە و ئەمە شتێک نییە کە ئەم چینە کۆمەڵایەتییە ئارەزووی بکات لەم دۆخەی ئێستادا کە بازاڕی جیهانی تا ڕادەیەکی زۆر جێگەی بازاڕی نیشتمانی گرتووە، کۆمپانیاکان و خاوەن سەرمایەکان چ لە سنە و مەهاباد و بانە و چ لە هەولێر و سلێمانی یان لە دیاربەکر دەتوانن لەگەڵ ئەستەمبوڵ و تاران و دوبەی و چین و هتد بازرگانی بکەن. لەم چوارچێوەیەدا، هیچ پێویستییەکی هەستپێکراو بە “بازاڕی نیشتمانی سەربەخۆی کورد” نییە، چونکە بازاڕە نێودەوڵەتییەکانی ئێستا ئاسانتر و قازانجبەخشترن. کەواتە چینی سەرمایەدار و تەنانەت چینی مامناوەندیش کە سوود لە هێشتنەوەی دۆخی ئێستا وەردەگرن، هیچ مەیلی بە پڕۆژەی جوداخوازی کە لەروانگەی ئەوانە تێچوی زۆرە، نییە. بەڵکو چاکسازی سیستماتیک و لەم ڕێگەیەوە تێکەڵاوبوونی زیاتر لە پێکهاتەی جیهانیدا پەسەند دەکەن. ڕێکەوت نییە کە پارتە ناسیونالیستەکان لە هەموو پارچەکانی کوردستان وازیان لە جوداخوازی هێناوە و ئەو جوداخوازییە بۆتە کاردانەوەی هەندێک گروپی کوردی لە تاراوگە کە لە ژێر فشاری تەوژمە فاشیستەکانی ڕۆژئاوا یان هەندێک هێزی زۆر پەراوێزخراو لە کوردستاندا ڕووبەڕووی قەیرانی شوناس دەبنەوە. لەگەڵ ئەم پەرەسەندنانە و کردنەوەی هەموو سنوورەکان بەڕووی جموجۆڵی کاڵا و سەرمایەدا، بناغە ئابوورییەکانی ئایدیۆلۆژیای ناسیۆنالیستی لەمێژە لە سەرانسەری جیهاندا ڕووخاون.
حزبە ناسیونالیستەکانی کوردستانی ئێران بە هۆی پەرەسەندنە کۆمەلایەتی و ئابوورییەکانی چەند دەیەی ڕابردوو، زیاتر خۆیان لەگەڵ مەیل و ئاواتەکانی بنکەی چینایەتی خۆیان ڕێکخستووە و بەبێ ئەوەی لە ڕاستیدا ئامانجیان لەناوبردنی چەوساندنەوەی نەتەوەیی بێت، لە ژێر پەردەی خەبات لە دژی ئەو چەوساندنەوەیە، تەنیا بە بەدەستهێنانی بەشێک لە دەسەڵاتی ناوخۆیی بە هەر شێوەیەک بێت ڕازی دەبن. ڕەگ و ڕیشەی هەوڵەکانی پارتە ناسیونالیستەکان لەکوردستان بۆ نزیکبوونەوە لە ڕیفۆرمیستەکانی حکومەت و لایەنگرانی دووی خورداد لە سەردەمی دەسەڵاتیاندا و دواتریش بۆ ئۆپۆزسیۆنی بۆرژوازی نیولیبرالی لایەنگری ڕۆژئاوا و بەم دواییانەش تەنانەت بۆ سەڵتەنەتخوازان و ڕەزا پەهلەوی و ئامادەییان بۆ سازش کردن لەسەر بەرژەوەندییەکانی گەلی کورد لەبەرامبەر دەستکەوتە بچووکەکان دەبێت لەم سیاسەتە ستراتیجییە پراکتیکیەدا بەدوایدا بگەڕێن. کەواتە هەرچەندە هەر پارتێکی ناسیونالیست پرۆگرامێک پێشکەش دەکات کە گوایە مەبەست لێی لەناوبردنی چەوساندنەوەی نەتەوەیی بێت، بەڵام لە ڕاستیدا تەنیا هەوڵ دەدەن بەشێک لە دەسەڵاتی ناوخۆیی یان نەتەوەیی بۆ حزبەکەی خۆیان بەدەست بهێنن. چەوساندنەوەی نەتەوەیی تەنیا پەیژەیە بۆ ئەوان بۆ بەدەستهێنانی دەسەڵات، بەبێ ئەوەی مەبەستی ڕاستەقینە لەناوبردنی ئەو ستەمە بێت.
بۆ پارتە ناسیونالیستەکان، دەستێوەردانی هێزە ئیمپریالیستەکان لە کاروباری ئێراندا دەرفەتێکە کە دەتوانێت هاوسەنگی هێز لە بەرژەوەندیان بگۆڕێت و دەرفەتی بەشداریکردنیان لە دەسەڵاتی ناوخۆیی و نیشتمانیدا بۆ ئەوان بڕەخسێنێت. ئەوەی ئەوان لە ژێر پەردەی چارەسەرکردنی کێشەی کورددا بەدوایدا دەچن ئەوەیە کە پشکی حوکمڕانی خۆجێی شانبەشانی حکومەتی ناوەندیان هەبێت و لەو بڕوایەدان کە دەتوانرێت ئەمە لەڕێگەی سازش و لەسەروی خەڵکەوە لەسەر ئاستی حکومەت و کەمکردنەوەی داخوازییەکانی گەلی کورد، یان دەستتێوەردانی زلهێزەکان بەدی بهێنرێت بەبێ ئەوەی هیچ بەڵێن و گەرەنتییەکیان لە لایەنی بەرامبەرەوە وەربگرن، ئەم داواکاریانە دەخەنە موزایدەوە. هەندێک لە پارتە ناسیونالیستەکان لە ئێستادا پشت بە ڕۆڵی ڕەزا پەهلەوی و شاپەرستەکان دەبەستن و هەندێکی تر گرەویان لەسەر ڕۆڵی ئۆپۆزسیۆنی بۆرژوازی نیولیبرال لایەنگری ڕۆژئاوا لە پەرەسەندنە سیاسییەکانی دوای کۆماری ئیسلامی و پشتگیری هێزە ڕۆژئاواییەکان بۆ ئەوان دەکەن. بەڵام ئەوەی ڕوونە ئەوەیە کە نزیکی و هاوپەیمانی پارتە ناسیونالیستە کوردییەکان لەگەڵ ڕەزا پەهلەوی و سەڵتەنەتخوازەکان یان لەگەڵ نیولیبراڵەکانی ئێران هیچ پەیوەندییەکی بە بەرژەوەندییەکانی خەباتی خەڵکی کوردستانەوە نییە، بەشە جیاوازەکانی ئۆپۆزسیۆنی بۆرژوایی ئێران لەسەر بنەمای ئەو هەڵوێستانەی تا ئێستا گرتوویانەتەبەر، هەر هەوڵ و تێکۆشانێک بە مەبەستی نەهێشتنی چەوساندنەوەی نەتەوەیی بە مەترسیدار بۆ پاراستنی یەکپارچەیی خاکی ئێران دادەنێن ئەوان دان بە مافی چارەی خۆنووسینی خەڵکی کوردستاندا نانین و بە پێداگریکردن لەسەر پاراستنی یەکپارچەیی خاکی ئێران بەنادرەستی دەزانن و ئیدانەی هەر جۆرە تێکۆشانێک بۆ کۆتاییهێنان بە چەوساندنەوەی نەتەوەیی دەکەن.
حزبە ناسیونالیستەکانی کوردستانی تورکیا بە هۆی هەمان پەرەسەندنی کۆمەلایەتی و ئابووری دەیان ساڵی ڕابردووەوە تا ڕادەیەک خۆیان لەگەڵ مەیل و ئاواتەکانی بۆرژوازی کورد رێکخستووە و لە کوردستانی تورکیادا پارتی هەدەپە و دواتریش پارتی دێموکرات گەلان نوێنەرایەتی ئەم مەیلە چینایەتییە دەکەن، بەشێک لە بزووتنەوەی جەماوەری لە کوردستانی تورکیا چەندین ساڵە لە ژێر هەژموونی ئەم حزبەدا بووە ئەم پارتە لە هەڵبژاردنی پەرلەمان، هەڵبژاردنی شارەوانییەکان، مەراسیمی نەورۆز و هتد خەڵک بە کۆمەڵ کۆدەکاتەوە. ئامانج و ستراتیجی سەرەکی ئەم پارتە بەشداریکردنی لە دەسەڵاتی سیاسی و ئیدارییە لە ڕێگەی بەشداریکردن لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی و شارەوانییەکان لە ژێر سیستەمی دیکتاتۆری فەرمانڕەوادا و ئەولەویەتی هیچ گۆڕانکارییەکی دێموکراتیک لە کۆمەڵگادا و کۆتاییهێنان بە چەوساندنەوەی نەتەوەیی تێکەڵ بە چەوساندنەوەی چینایەتی و نەهامەتییەکانی سەر کار و ژیانی کرێکاران وزەحمەکێشان نادات. ئەم حزبە لە ژێر ئەو وەهمەدا دەژی کە لە چوارچێوەی پرۆسەی دیموکراسیدا دەتوانێت لە ژێر دەسەڵاتی ڕژێمی فاشیستی تورکیادا جیاکاری سیاسی و کولتووری و کۆمەلایەتی مامناوەند بکات، لەحاڵێکدا بە پێی پرەنسیپی پرۆسەی دێموکراسی سیستەمی سیاسی لەسەر بنەمای دامەزراوەکانی بە دێموکراسی پێناسە دەکرێت کە دەزگاکانی بڕیاردان وەک سەرۆک کۆمار، پەرلەمان، شارەوانییەکان و هتد هەڵبژیردرین و گەندەڵی دامەزراوەیی لەناو دامەزراوەکانی سیستەمی حوکمڕانیدا و جیاکاری دژ بە کەمایەتییەکان و گروپە نەتەوەیی و ئایینییەکان و پێشێلکردنی مافە بنەڕەتییەکانیان و گرنگیدان بە بەرژەوەندییەکانی گروپێکی دیاریکراو بەسەر بەرژەوەندی گشتیدا یان دەستگیرکردن و زیندانیکردنی سەرۆک شارەوانییە هەڵبژێردراوەکان کۆتایی پێبێت ، هەرچەندە ڕەنگە سیستەمی سیاسی نەخوازراو بکەن نادیموکراسی نەکەن. ئەمە مانای ڕاستەقینەی دیموکراتیزەکردنە لە ژێر دەسەڵاتی ڕژێمی فاشیستی تورکیادا مسۆگەرکردنی مافە دێموکراسییەکانی خەڵکی کوردستان و چارەسەرکردنی کێشەی نەتەوەیی لە چوارچێوەی سیستەمی فاشیستی تورکیادا ئۆتۆپیایەکی ئاشکرایە تێگەیشتنی پارتی دێموکرات (هەدەپ) و پەکەکە لە تورکیا هیچ پەیوەندییەکی بە بەرژەوەندی کرێکاران و زۆرینەی خەڵکی تورکیاوە نییە هاوکات لەگەڵ فراوانبوونی نفوزی هەدەپە بۆشایی نێوان پەکەکە و سەرکردایەتییەکەی لە چیای قەندیل و ئەم بزووتنەوە جەماوەرییەی لە شارەکانی کوردستانی تورکیا کە لە ژێر هەژموونی ئەم حزبە ناسیونالیستە و ڕیفۆرمیستدایە قوڵتر بۆەتەوە
عەبدوڵا ئۆجالان و سەرکردایەتی پەکەکە کە پەیوەندییەکی نزیکیان لەگەڵ سەرکردایەتی پارتی یەکسانی گەلان و دیموکراسیدا هەیە ئاگاداری ڕەوتی ئەو گۆڕانکاری و پەرەسەندنانەن، نەک هەر هەست بە زیادبوونی گۆشەگیریی پەکەکە دەکەن لەو بزووتنەوە جەماوەرییەی کە لە شارەکانی کوردستانی تورکیادا لەئارادایە، بەڵکو پێیانوایە چالاکییە چەکدارییەکانی پەکەکە زیان بە ستراتیژی و چالاکییەکانی هەدەپە دەگەیەنێت لە ڕاستیدا عەبدوڵڵا ئۆجالان و سەرکردایەتی پەکەکە بە کردەوە لەگەڵ ستراتیجی سیاسی پارتی یەکسانی گەلان و دیموکراسی یەکدەگرن و بەم هۆیەشەوە ڕایدەگەیەنن کە پەکەکە تەمەنی خۆی تەواو کردووە و پرۆسەی چەک داماڵین و هەڵوەشاندنەوە دەستی پێکردووە. ئەمە ڕێگایەکە کە بە ناچاری ڕووبەڕووی هەر تەوژمێکی سیاسی بێگانە لە بەرژەوەندییەکانی کرێکاران و جەماوەری کرێکار دەبێتەوە. عەبدوڵڵا ئۆجالان وەک سەرکردە و دارێژەری سیاست وئایدۆلۆژی پارتی کرێکارانی کوردستان لە هەموو کەس باشتر دەزانێت کە ئەم تەوژمە هەرچەندە لە ژێر ناوی پارتی کرێکارانی کوردستاندا کاری کردووە، بەڵام هەرگیز نوێنەرایەتی ڕاستەقینەی بەرژەوەندییەکانی کرێکاران و زەحمەتکێشانی کوردستانی نەکردووە
پەکەکە بە هۆی ناسیۆنالیستی بوونی ئاسۆ و ئامانج و سیاسەتەکانییەوە ناتوانێت کرێکاران و زەحمەتکێشانی کوردستان لە دەوری بەرژەوەندییە چینایەتییەکانیان کۆبکاتەوە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی سیاسەتەکانی دەوڵەتی تورک و بەرەنگاربوونەوەی ستراتیژی ڕیفۆرمیستی پارتی یەکسانی و دێموکراسی گەلان لە پراکتیکدا، ڕێگای لێک نزیکبوونەوە لەگەڵ ئەم ستراتیژە ڕیفۆرمیستییە گرتۆتەبەر. چەک داماڵینی پەکەکە بێ گوێدانە ئامانجی پشت ئەو پارتە ناسیونالیستەی ناوچەکە کە لە مێژوودا خەباتی چەکدارییان وەک گرنگترین شێوەی دەربڕینی بوونی خۆیان پێناسە کردووە، دەخاتە پێگەیەکی نوێوە. لە ژێر کاریگەری ئەم پەرەسەندنانەدا سەرمایەداران و دەوڵەمەندەکانی کوردستان و بیرۆکراتەکانی خاوەن پۆستە باڵاکان لە دامودەزگا خۆجێییەکاندا بەدوای بەرژەوەندییە ماددییەکاندا دەگەڕێن لە بەردەوامی ئەو دۆخەی کە هەیە بەم شێوەیە سەرمایەدار و چینی مامناوەند لە کوردستاندا بوونەتە بناغەی ماددی بۆ کاریگەری ڕژێمە دەسەڵاتدارەکان و ئۆپۆزسیۆنی بۆرژوایی لە نێو ڕیزەکانی خەباتی گەلی کورددا
سەرەڕای ئەم پەرەسەندنانە، ناسیۆنالیزم وەک ئایدیۆلۆژیای چینی بۆرژوازی لە بواری سیاسەتی رۆژ و کاتیدا و لە سەرووی پێکهاتەی کۆمەڵگا و لە بوارەکانی کەلتوور و ئەدەب و هونەردا بەردەوامە لە بوونی، پاشماوەکانی چەوساندنەوەی نەتەوەیی لە سەرانسەری جیهاندا هێشتا توانای سنووردار بۆ بوونی ناسیۆنالیزم لە گۆڕەپانی سیاسیدا دەپارێزن. پارتە ناسیونالیستەکان کە لەم بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەدا سەریان هەڵداوە و بەردەوامن لە چالاکییەکانیان هیچ داواکاری وخەباتێک لە دژی پەیوەندییەکانی کار و سەرمایە و لە دژی پەیوەندییە چەوسێنەرەکانی سەرمایەداری بۆ گۆڕانی قووڵی ئابووری و سیاسی ناکەن و لەم ڕوانگەیەوە پشتگیری هێشتنەوەی دۆخی ئێستا دەکەن هەرچەندە ئەم دۆخە جگە لە بەردەوامی هەژموونی ئابووری و سیاسی و کەلتووری بۆرژوازی هیچی تر نییە. بەم شێوەیە ئەم پارتانە وەک حزبی بۆرژوازی وەک ڕواڵەت دژایەتی بارودۆخی ئیستا دەکەن.
ئەرکی چینی کرێکار و کۆمەڵە
بەوپێیەی توانا و ئەرکی مێژوویی چینی سەرمایەدار و مامناوەند و لە ئەنجامدا حیزب و هێزە ناسیونالیستەکان بۆ دیموکراتیزەکردنی کۆمەڵگا و نەهێشتنی چەوساندنەوەی نەتەوەیی ماوەیەکی زۆرە کۆتایی هاتووە. ئەزموون تا ئێستا نیشانی داوە ، دیموکراتیزەکردنی کۆمەڵگا و نەهێشتنی جیاکاری و نایەکسانی ، لەوانە کۆتاییهێنان بە چەوساندنەوەی نەتەوەیی ، زیاتر لە هەموو کاتێک پشت بە خەباتی چینی کرێکار و سۆسیالیستەکان دەبەستێت، کە لە لە سەر بەستێنی خەباتی چینی کرێکار لە دژی سیستەمی سەرمایەداری درێژە بە هەوڵەکانیان دەدەن. لە کۆمەڵگایەکی سەرمایەداریدا چینی کرێکار ناچارە بۆ باشترکردنی هەلومەرجی کار و ژیانی خۆی خەبات بکا و لەڕێگەی ئەم خەباتەوە بۆی دەردەکەوێت کە بۆ بەرەوپێشبردنی ئەم خەباتە دەبێت خۆی لە چوارچێوەی ڕێکخراوە چینایەتی و جەماوەرییەکاندا ڕێک بخات, بۆ دروستکردنی ئەم ڕێکخراوانە پێویستی بە ئازادی سیاسی و فەزایەکی دێموکراسی هەیە کە هێندەی نانی ڕۆژانە گرنگن، لە ڕاستیدا خەباتی کرێکاران بۆ باشترکردنی هەلومەرجی کار و ئاستی ژیان، هێنانی نان بۆ سەر مێزی بەتاڵی خێزانەکەیان، تێکەڵ بە خەبات بۆ بەدەستهێنانی ئازادی سیاسی و دیموکراتیزەکردنی کۆمەڵگایە.
واتە خەبات بۆ ئازادی و دیموکراتیزەکردنی کۆمەڵگا بۆتە بەشێک لە بوون و پێداویستی چینی کرێکار لەبەر ئەوەی زۆرینەی دووکەڵی چەوساندنەوەی نەتەوەیی کاریگەری لەسەر کرێکارانیش هەیە و بەربەستێکی گەورە بۆ هاوخەباتی چینایەتیان دروست دەکات، چینی کرێکار دەیەوێت ئەم چەوساندنەوە بە شێوەیەکی دیموکراتیک چارەسەر بکرێت. بۆیە هەرچەندە دووکەڵی چەوساندنەوەی نەتەوەیی زۆرترین کاریگەری لەسەر چینی کرێکار و کۆمەڵگەی کرێکاری هەیە، بەڵام کرێکارانی هۆشیاری کوردستان تەنیا بۆ نەهێشتنی چەوساندنەوەی نەتەوەیی بەشداری خەبات ناکەن. بەڵکو خەبات لە دژی چەوساندنەوەی نەتەوەیی بە خەبات لە دژی ستەمی چینایەتی و خەبات بۆ دەستەبەرکردنی ژیانێکی ئازاد و خۆشگوزەران و یەکسان دەبەستنەوە و بەدوای یەکڕیزی و هاوخەباتی چینایەتی لەگەڵ بزووتنەوەی کرێکاری و بزووتنەوە پێشکەوتووەکانی دیکە لە سەرتاسەری وڵاتدا دایە.
کۆمەڵە لە کوردستانی ئێران بە پشت بەستن بە ستراتیژێیەکی سۆسیالیستی کە لەسەر ئەساسی بەرژەوەندییە چینایەتییەکان وسازماندان ورێکخستنی چینی کرێکارە، توانیویەتی بە توندی بەرەنگاری هەوڵەکانی حزبە ناسیونالیستەکانی کوردستان ببێتەوە بۆ گۆڕینی بزووتنەوەی مافخوازانەی خەڵکی کورد بۆبە پاشکۆی ڕیفۆرمیستەکانی ناو حکومەت. کۆمەڵە بە پشت بەستن بەو ستراتێژیە سۆسیالیستیە توانیوێەتی سیاسەتی حیزبە ناسیونالیستەکانی کوردستان بۆ هاوپەیمانی لە گەڵ حیزبە بۆرژوا نئولیبراڵەکانی لایەنگری رۆژئاوا و سەلتەنەت خوازەکان کە پشت بە دەستێوەردانی هێزە ئەمپریالیستەکان دەبەستن و ئامادەیی خۆیان بۆ سازان لە سەر بەرژەوەندی خەڵکی کوردستان لە پێناو وەدەست هێنانی هێندێک ئیمتیاز بۆ خۆیان دەردەبڕن، بۆ کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان روون بکەنەوە
- کە وایە کۆمەڵە وەک رەوتێکی کۆمۆنیستی و یەکێک لە کۆڵەکەکانی بزووتنەوەی شۆڕشگێڕانەی کوردستان بەردەوام و بە رۆشنی، چەقبەستوویی و بێتوانایی حیزب و هێزە ناسیونالیستەکەن لە ئاست هەڵگرتنی ستەمی نەتەوایەتی کە بنچێنەی لە ئاڵوگۆڕە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکان دایە، بۆ کرێکاران و زەحمەتکێشان و خەڵکی کوردستان باس دەکات و ئیدعای حیزبە ناسیونالیستەکەن بۆ چارەسەری ستەمی نەتەوایەتی بەڕاست نازانێ. ئەوان لە ژێر پرسی نەتەوەیی دا بە دوای دەستەبەر کردنی قازانج و بڕەبەش لە دەسەڵاتی سیاسی لە سەرەوەی خەڵکەوەن.
- کۆمەڵە بەردەوام جەخت لەوە دەکاتەوە کە هێزی بزوێنەری هەر گۆڕانکارییەکی دێموکراتیک لە کۆمەڵگادا بۆ کۆتاییهێنان بە چەوساندنەوەی نەتەوەیشەوە دەکەوێتە سەر شانی چینی کرێکار و زەحمەتکێشانی کوردستان و هەروەها ئینسانە چەپ و ڕادیکاڵ و ئازادیخوازەکانە کە چالاکانە لە ڕیزەکانی خەباتی ئەم چینەدا تێدەکۆشن. لەهەمانکاتدا کۆمەڵە هاوپەیمانی و هاوخەباتی بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی کورد لەگەڵ بزووتنەوەی کرێکاری و بزووتنەوە سۆسیالیستی و پێشکەوتووخوازەکانی تری سەرتاسەری ئێران بە ئاسانترین و کەم دەردی سەرترین رێگە بۆ نەهێشتنی چەوساندنەوەی نەتەوەیی و بەدەستهێنانی ماف و داخوازییە ڕەواکانی خەڵکی کوردستان دەزانێت.
- کۆمەڵە بە لەبەرچاوگرتنی سروشتی چینایەتی و کۆنەپەرستانەی هێزە سەرمایەدارییە ئیمپریالیستی وناوچەییەکان و دەستێوەردانیان لە ناوچە قەیراناوییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەو ڕۆڵەی کە گێڕاویانە لە وێرانکردنی شارەکان و کوشتن و ئاوارەبوون و ئاوارەکردنی خەڵکی چەوساوەی ناوچەکە، دەستەوداوێن بوونی لایەنە ناسیونالیست و ئیسلامییەکان بۆ دەستێوەردان لە لایەن ئەو هێزانە دژ بە بەرژه وەندییەکانی خه ڵکی کوردستان دەزانێ. کۆمەڵە بۆ کەمکردنەوەی ئاکامە زیانبەخشەکانی ئەم جۆرە کارانە لەسەر بزووتنەوەی شۆڕشگێڕانەی خەڵکی کوردستان چالاکانە و بەرپرسیارانە هەوڵی بەرەنگاربوونەوەیان دەدات.
- کۆمەڵە وەک رەوتێکی ئینتەرناسیۆنالیستی پشتیوانی لە بزووتنەوەی کرێکاری و سۆسیالیستی و ئازادیخوازنە لە سەرانسەری جیهاندا دەکات و بە ئەرکی خۆی دەزانێت کە بە جددی پشتیوانی لە خەباتی خەڵکی پارچەکانی دیکەی کوردستان بکات بۆ بەدەستهێنانی ئازادی و ڕزگاری لە چەوساندنەوەی نەتەوەیی،
- هاوکات کۆمەڵە لەگەڵ جەختکردنەوە لەسەر مافی چارەی خۆنووسینی خەڵکی کوردستان و جەخت لە دەسەڵاتداریەتی شۆرایی خەڵکی کوردستان دەکاتەوە، تەنیا بەبەشداری کرێکاران وکۆمەڵانی خەڵکی کوردستان لەژیانی ئابوری، کۆمەڵایەتی،سیاسی وکولتوری کۆمەڵگایە کە مەسەلەی نەتەوەیی بە شێوەیەکی دێموکراسی و لە بەرژەوەندی کرێکاران و خەڵکی چەوساوەی کوردستان چارەسەر دەکرێت و بەوەش کۆتایی بە چەوساندنەوەی نەتەوەیی دەهێنرێت.
- کۆمەڵە لە کاتێکدا جەخت لەسەر هاوخەباتی و تێکۆشانی هاوبەشی خەڵکی کوردستان لەگەڵ خەڵکی سەرتاسەری ئێران دەکاتەوە، بەردەوامە لە خەبات بۆ هەڵوەشاندنەوەی هەموو یاسا وئەو دامەزراوانەی کە هۆکاری ستەمی نەتەوەیین یان پاڵپشتی دەکەن. دەستەبەرکردنی هەلومەرجێکی ئازاد و دیموکراتیک کە لە سێبەریدا خەڵکی کوردستان بتوانن ئازادانە بڕیار لەسەر چارەنووسی خۆیان بدەن بە مافی جیابوونەوە لە ئێران و دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆ بە ئەرکی خۆی دادەنێت. ئەگەر خەڵکی کوردستان بە دابینکردنی هەلومەرج و پێداویستییە پراکتیکی و ڕاستەقینەکان ئازادانە بڕیار بدەن لە چوارچێوەی وڵاتی ئێراندا بمێننەوە، ئەوا دەبێت مافی یەکسانی گەلی کورد لە هەموو بوارەکانی ژیانی سیاسی و کۆمەلایەتی و کەلتووری و کارگێڕی کۆمەڵگادا مسۆگەر بکرێت.
کۆنگرەی نۆزدەیەمی کۆمەڵە – ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران
گەلاوێژی ١٤٠٤
ئوتی ٢٠٢٥